Tajemnice Kniei, odc. 15: Sarna – płowa piękność

Jest jednym z najczęściej widywanych zwierząt w polskich lasach, a zarazem, co dziwne – najmniej znanym. Nie chodzi tu tylko o samą biologię, co mogło być zrozumiałe, ale także o przynależność gatunkową. Niestety dla wielu Polaków sarna to wciąż żona jelenia. A o tym, że tak nie jest opowiemy wam w Tajemnicach Kniei. Zapraszamy na odcinek o sarnie.

Sarna jest najpospolitszym gatunkiem jeleniowatych występującym w całej Polsce. Praktycznie nie ma kompleksu leśnego, w którym nie spotkamy tego zwierzęcia. Najbardziej lubi jednak lasy mieszane, choć występuje także na polach. Najliczniej występuje na zachodzie kraju, mniej liczna jest na wschodzie.

Sarny jesienią i zima żyją w zwartych stadach zwanych rudlami. Gromadzą się w nich kozy, koźlęta a także kozły. Takie stada pozwalają im na lepszą ochronę przed drapieżnikami. Rudle rozpadają się na wiosnę.

Ciężarne kozy, bo tak nazywamy w języku łowieckim sarny samice, poszukują wówczas odpowiedniego miejsca do narodzin młodych, a samce tzw. kozły oddalają się w poszukiwaniu swoich ostoi.

Wśród saren wyróżnić możemy dwa ekotypy tzw. sarnę polną i leśną. Sarna polna grupuje się w największe rudla sięgające czasami kilkudziesięciu osobników. Żyje i chroni się jedynie w rozległym polnym terenie. Ma tutaj doskonałą widoczność. W czasie mroźnych nocy i silnych zimowych wiatrów kryje się w zagłębieniach terenu albo w polnych remizach. Sarna leśna tworzy mniejsze rudla i stara się nie oddalać od kompleksów leśnych.

Sarny są zwierzętami bardzo ostrożnymi. Na żer wychodzą zwykle wieczorem i pozostają na nim do wczesnego rana. Gdy zwietrzą niebezpieczeństwo zwłaszcza kozy sygnalizują to tzw. lustrem. To biała plama znajdująca się na pośladkach u dorosłych osobników. W chwili zagrożenia to lustro optycznie się powiększa, ostrzegając resztę stada.

Ruja sarny przypada na koniec lipca i początek sierpnia. Wtedy kozły znaczą w lesie swój teren i intensywnie szukają swoich partnerek.

Młode sarny rodzą się w drugiej połowie maja i na początku czerwca. Koźlęta pozostawiane są przez matkę w trawie. Koza przychodzi je karmić pod osłoną wieczora. Kilkudniowe maleństwa są szczególnie narażone na ataki drapieżników. Wiele z nich zostaje pożartych przez lisy zaraz po porodzie.

U sarny występuje bardzo ciekawe zjawisko tzw. ciąży utajonej. Kozy zapłodnione w lipcu wstrzymują rozwój zarodka aż grudnia. Taki mechanizm daje pewność, że młode urodzą się na wiosnę, gdy będą bardzo dobre warunki klimatyczne. Inaczej młode mogłoby się urodzić w zimę i najzwyczajniej zginąć.

Samce sarny czyli kozły podobnie jak wszyscy przedstawiciele gatunku jeleniowatych nakładają poroże czyli tzw. parostki. Wielkość, grubość oraz kształt takiego poroża może nam wiele powiedzieć nie tylko o kondycji samego zwierzęcia, ale także o kondycji całej populacji na danym terenie.

Głównym zagrożeniem dla populacji sarny w Polsce jest rozwijająca się mechanizacja i chemizacja rolnictwa oraz presja drapieżników zwłaszcza lisów oraz bezpańskich psów wałęsających się po lasach. Aby dokładnie poznać biologię oraz eliminować zagrożenia Polski Związek Łowiecki prowadzi badania telemetryczne saren. Wyniki analizowane są w Stacji Badawczej PZŁ w Czempiniu.

Sarna to jeden z symboli polskiej przyrody. Dlatego warto poznawać biologie tego gatunku, chociażby dlatego aby zobaczyć jak pięknie różni się on od innych naszych jeleniowatych. Mamy nadzieję, że po tym odcinku Tajemnic Kniei niewiele będzie już osób które powiedzą, że sarna to żona jelenia.